Hülagu Han

HAKKINDA YAZILANLAR
İLHANLILAR
Moğol İmparatoru Cengiz han'ın torunu Hülagu tarafından kurulan devlet. 
Cengiz Han’ın ölümünden sonra, geniş arazilere sahip imparatorluk parçalanmaya yüz tutmuştu. Torunlarından Mengü Han, 1253’te hakanlığa seçildikten sonra, kardeşi Hülagu’yu Batı Asya’daki Moğol fetihlerini yeniden başlatma ve sağlamlaştırmakla vazifelendirdi. Bu sırada İslam dünyasının büyük kısmının doğrudan kontrolü Moğolların elinden çıktı. Bu durumu göz önüne alan Hülagu, batıya hareket etti. Yol boyunca birçok devlet hakimiyetine aldı ve geçtiği yerleri kana boyayarak yakıp yıktı. 1256 yılında Azerbaycan’daki İsmaililere sert darbeler indirdi. İsmailiyye devletinin son reisi olan Rükneddin’i öldürdü. Daha sonra Irak’ta karşılaştığı halife ordusunu bozguna uğrattı ve Abbasilerin son Bağdat Halifesi El-Mutasım’ı katlettirdi. Bağdat sokaklarından günlerce kan aktı. Nehirlere atılan kitaplar, suyun rengini değiştirdi. Günlerce mürekkep aktı. Hülagu, daha sonra Suriye’ye doğru ilerledi. Ancak Filistin’de Ayn-Calut mevkiinde karşılaştığı Mısır Memluklüleri tarafından bozguna uğratıldı (1260). Neticede Hülagu, büyük han adına İran, Irak, Kafkasya ve Anadolu’yu içine alan bölgelerin hükümdarı oldu. Büyük Hana bağlı manasına İl-han ünvanını aldı.
İlhanlı Devleti böylece Hülagu tarafından kesin olarak kuruldu. Ancak Hülagu’nun acımasız bir İslam düşmanı olması ve yaptığı savaşlarda 800.000 Müslümanı, kadın-erkek demeden, katlettirmesi kendisine karşı olanların sayısını artırdı. Bunların başında Ayn-Calut’ta İlhanlı ordusunu bozguna uğratan Memlukler ile Altınordu Hanlığı gibi Müslüman devletler gelmekteydi. İlhanlılara karşı ortak düşmanlık Memlukler ile Altınordu arasında siyasi ve ticari bir ittifakın doğmasına sebep oldu. 
İlhanlılar Hülagu ve ondan sonra gelen hükümdarlar zamanında İran, Afganistan, Irak ve bütün Güney Kafkasya’yla birlikte Türkiye Selçuklularının hükümran olduğu Anadolu topraklarında da hakimiyetlerini kabul ettirdiler. 1294 yılında Çin’de bulunan Moğol hükümdarı Kubilay Han’ın ölümü üzerine, İlhanlılarla büyük hanlar arasındaki bağlar gevşedi. Çok geçmeden Gazan Mahmut Han zamanında İlhanlılar büyük ölçüde İslamlaşmaya başladılar.
Son büyük İlhanlı Hükümdarı Ebu Said 1323’te Memluklerle anlaşma imzaladı. Böylece Suriye bölgesi için yapılan savaş sona erdi. Ancak ülkesi uzun süren savaş sonucunda yıpranmıştı. Ayrıca, onun varis bırakmadan ölmesi, sonraki yıllarda devlet içinde taht kavgalarına yolaçtı. Celayirli ve Çobani emirler tarafından tahta çıkarılan kısa ömürlü hanların idaresi altında devlet hızla çökmeye başladı. Çok geçmeden İlhanlı İmparatorluğu parçalanarak yerini mahalli hanedanlar aldı(1353).
Bağdat taraflarında Celayirliler Sülalesi, Anadolu’da beylikler, Fars’ta Muzafferiler, Mazenderan’da Sarbadarlar gibi devletçikler kuruldu. Azerbaycan, Altınordu Devleti tarafından işgal edildi. Eski İlhanlı topraklarında bu devletçiklerin kavgaları, Timur Han zamanına kadar devam etti.
Uzun süren savaşlar ve iç karışıklıklara rağmen İlhanlı idaresi, İran için bir refah dönemi oldu. Gazan Mahmut Han İslamiyeti kabul ettikten sonra İlhanlı topraklarında İslamın güzel hasletleri hızla yayıldı. Moğollar artık yakıcılık ve yıkıcılık özelliklerini kaybederek İslam alemi için faydalı olmaya başladılar. Devletin vesikalarında, resmi yazılarında Peygamber Efendimiz’in ve Ehl-i beytin isimlerine öncelik verilir oldu. Bastırılan paralar üzerine “Allah’ın inayeti ile” manasına gelen Moğolca “tengrin kuçundur” ibaresi konuldu. Gazan Mahmut Hanın, sağladığı kuvvetli otorite sayesinde ilmi faaliyetler arttı. Alimler himaye edildi. Gazan Hanın yaptırdığı pekçok medresede; tıp, astronomi, kimya ilimleri ve el sanatları öğretildi. Bunlarla bizzat kendisi de meşgul oldu. Ayrıca tebriz civarında kurduğu rasathanenin yanında, fen ilimlerinin okutulması için bir de medrese yaptırdı. Tebriz’de Gazan Mahmut Han tarafından yaptırılan, etrafı on iki büyük medreseyle çevrili Büyük Cami, eşi görülmemiş büyüklükte ve çok kıymetli bir sanat eseriydi.
Pekçok milletin ve memleketin tarihini inceleyen Gazan Mahmut Han, bilhassa kendi kavminin tarihini yazmak hususunda büyük gayret gösterdi. Moğol tarihi ile ilgili bilgilerin Reşidüddin vasıtasıyla Tarih-i Gazani adlı eserde toplanmasını temin etti.
1307 yılında Olcaytu tarafından Sultaniye’de yeni bir başkent kuruldu ve sekiz minareli bir cami inşa edildi. Sanatkarlar ve mimarlar teşvik edilerek İlhanlı mimarisindeki belirgin üslubun ortaya çıkması sağlandı. İlhanlıların Hıristiyan Avrupa ve Çin gibi değişik kültürler ile temasta bulunmaları, İran dünyasına, düşünce, ticaret ve sanat itibariyle taze, canlı tesirler meydana getirdi. Ayrıca İlhanlı Devleti, Uzak-Doğu ve Hindistan’dan yapılan ticarette büyük rol oynadı.
İlhanlı Hükümdarları
Hülagu.................................(1256-1264)
Abaka................................. (1264-1282)
Ahmet Teküder................... (1282-1284)
Argun................................. (1284-1291)
Geyhatu.............................. (1291-1294)
Baydu......................................... (1295)
Mahmut Gazan................... (1295-1304)
Muhammed Hüdabende Olcaytu (1304-1317)
Ebu Said............................. (1317-1335)
Arpa................................... (1335-1336)
Musa.................................. (1336-1353)

Kronoloji / kayıt