MELAYE CİZİRİ
M. NESİM DORU
İlim ve İrfan Dergisi Ocak 2013
Melayê Cizîrî (Cizreli Molla) olarak bilinen Molla Ahmed el-Cezerî, muhtemelen 1570-1640 yılları arasında yaşamış Cizreli bir mutasavvıftır. Cizre, İslam medeniyetinin şehir tasavvurunun en güzel pratiklerinden biri olarak, sayısız ilim insanı, şair, mutasavvıf ve âlim yetiştirmiş önemli bir merkezdir. Ancak söz konusu isimler arasında Melayê Cizîrî’nin ayrı bir yeri vardır. Kaynaklarda geçtiği üzere, Cizre’nin köklü ailelerinden Botan aşiretine mensuptur. Babası Muhammed’in Cizre medreselerinde müderrislik yapan önemli bir âlim olduğu söylenir. Nitekim Melayê Cizîrî, ilk dinî eğitimini babasından almıştır. Aldığı eğitimin klasik medrese geleneğinde var olan Sarf-Nahiv, Belagat, Şiir, Mantık, Tefsir ve Akaid ilimlerini kapsadığı tahmin edilmelidir.
Daha sonraları Diyarbakır, Hakkari ve İmadiye medreselerinde eğitimini geliştirmiş ve Hasankeyf’te müderrislik yaptıktan sonra Cizre’de bulunan Kırmızı Medrese’de (Medresa Sor) vefat edinceye kadar dinî ilimler öğretmiştir. Bazı menkıbelere göre Melayê Cizîrî, Hasankeyf’te bulunduğu sırada Hasankeyf Emiri’nin kızı Selma’ya âşık olmuş, bunun üzerine müderrislik hayatını bırakarak Cizre’ye dönmüştür. Başka rivayetlere göre ise Melayê Cizîrî, Cizre Emiri’nin kızı Sıtiya Bısk’e âşık olmuş ve onun üzerine aşk şiirleri yazmıştır. Ancak birçok sûfî’nin hayat hikayesinde bu tür menkıbelere rastlamak mümkün olup bunlar, gerçekliği kesin olarak ispatlanamayan türden bilgilerdir. Molla Ahmed’in en önemli özelliği, kuşkusuz yazdığı Divan’dır. Divan’ı incelendiğinde onun Kelam, Tasavvuf ve Fıkıh gibi klasik dini ilimlerle beraber Astronomi ve Felsefe ilimleri hakkında da malumat sahibi olduğu görülür. Çünkü eserinde birçok felsefî sembol ve astronomik kavram bulunmaktadır.
Kronoloji / kayıt
Kayıt
2025-08-15 04:36:40